Bomen door het dak en in de binnentuin: wat erbij komt kijken

We zien steeds vaker in leveringen en projecten: bomen als onderdeel van een gebouw. Meestal staan ze in een binnentuin, patio of overdekte buitenruimte, en dus grotendeels buiten. Het gebouw is om de boom heen ontworpen en de stam steekt door een dak, overstek of terrasdek. Soms wordt er rond een bestaande volwassen boom gebouwd. In andere gevallen gaat de grote boom eerst de grond in en volgt het gebouw daarna.

Achter die vraag zit een duidelijke ontwikkeling. Steden verdichten, en ontwerpers willen volwassen groen binnen de contouren van een gebouw opnemen, als onderdeel van hoe een plek gebruikt wordt. Een binnentuin met een echte boom maakt van een gesloten gebouw een plek waar mensen graag zijn. Dat vraagt om een boom die vanaf dag één volwassen oogt, en dus om een grote plantmaat bij aanplant.

De architectuur en de bijbehorende renders voor deze ontwikkelingen ogen vaak groots en groen. Op zo'n render staat de boom altijd volgroeid, en dat contrast tussen het gebouw en het groen ernaast is precies waarom er om een grote plantmaat wordt gevraagd.

Dat verschil tussen binnen en buiten bepaalt bijna alles wat daarna volgt. Een boom die grotendeels buiten staat, groeit onder normale buitenomstandigheden. In een afgesloten, verwarmde ruimte gelden heel andere voorwaarden. Hieronder de punten die in de ontwerpfase doorslaggevend zijn.

De doorvoer van de stam door dak of terras

Het kenmerkende detail is de plek waar de stam door het dak of terrasdek komt. Stem die vroeg af met de constructeur. De stam wordt elk jaar dikker, dus maak de opening ruim of laat hem meegroeien. En zodra de kruin vrij staat, beweegt de boom in de wind: de rand mag de bast niet schuren en het water moet langs de stam worden afgevoerd.

Zo'n boom valt vaak buiten de courante kweekvormen. Denk aan een takvrije stam van meer dan 4 meter met daarboven een kroon van 3 meter.

Wortelruimte en bodem

Staat de boom er al, bescherm dan de wortels. Een gewijzigd grondniveau, verdichting door machines of bestrating boven de wortels geeft schade die pas jaren later zichtbaar wordt. Houd die zone vrij en onverdicht.

Komt er een nieuwe boom in een plantvak of bak, dan is het doorwortelbare volume de bovengrens voor zijn eindgrootte: te krap en hij droogt sneller uit. Na oplevering ligt die ruimte vast. Een vuistregel rekent met ongeveer 1 m³ per jaar dat de boom moet blijven staan, dus reken op enkele tientallen kubieke meters. Zorg ook voor een eigen watervoorziening en drainage.

Licht

Een boomkroon heeft licht nodig, ook in een binnentuin. Bij een open patio of een dak met een grote opening is dat zelden een probleem. Zijn de wanden hoog en ondoorzichtig, dan wordt de opening boven de boom extra belangrijk. Hoe verder de boom van die opening staat, hoe minder daglicht de kroon krijgt. Kijk daarbij vooral naar de winter, want dan is er het minste daglicht. Zet de boom zo dicht mogelijk onder de opening, en kies bij weinig licht een soort die daar goed tegen kan.

Weerkaatsing van zonlicht op gevels van gebouwen kan dan weer een loep-effect geven, waarbij blad, stam of strooisellaag kan verbranden.

Bomen in een verwarmde binnenruimte

Staat de boom grotendeels buiten, in een binnentuin of onder een open dak, dan leeft hij onder gewone buitencondities en werkt het normale assortiment. Pas in een volledig afgesloten, verwarmde ruimte verandert dat.

Bladverliezende loofbomen uit ons klimaat gaan in de winter in rust en hebben een lange periode van koude nodig om in rust te blijven en in het voorjaar normaal uit te lopen. Krijgen ze die kou niet, zoals in een verwarmde ruimte, dan loopt de boom onregelmatig uit en overleeft het niet. Voor zulke plekken werken enkele groenblijvende soorten uit warmere streken die geen koude winterrust nodig hebben en droge lucht verdragen, zoals Olea europaea en Quercus ilex. Die houden van warmte, maar willen ook een lichte plek dicht bij het glas. Warm én te donker valt voor elke boom af.

Plaatsing van grote bomen tijdens de bouw

Volwassen groen vraagt om grote bomen, en die moeten niet alleen in het ontwerp passen maar ook praktisch op hun plek kunnen komen. De draagkracht van de constructie, de aanvoerroute en het kraanwerk maken vaak dat de boom al vroeg in de bouw wordt geplaatst, zolang de ruimte nog open ligt. Hoe groter de boom, hoe eerder dit in de planning moet worden meegenomen.

Waar wij aan tafel komen

Het meeste werk zit in de ontwerpfase, lang voor de levering. Daar liggen de keuzes over standplaats, doorvoer en wortelruimte vast. Onze adviseurs denken mee over soort, maat en standplaats, en kijken samen met architect en constructeur wat de boom op die plek nodig heeft om aan te slaan, van de eerste schets tot de dag dat hij geplant wordt. Met de enorme keus uit grote maten van eigen kweek is er bijna altijd een boom die bij de plek past.

Loopt er een project waar een boom door of in het gebouw een rol speelt? Leg het in een vroeg stadium aan ons voor, dan kijken we mee naar wat haalbaar is.